Tết Nguyên Đán ở miền Trung là dịp để người dân lưu giữ những giá trị văn hóa qua ẩm thực. Các món ăn truyền thống nơi đây mang nét mộc mạc, phản ánh sự khéo léo và tinh thần vượt khó của con người miền Trung. Mỗi hương vị không chỉ gói ghém sự chân chất, gần gũi mà còn gửi gắm ước vọng về một năm mới an lành, thịnh vượng.
1. Bánh Tét
Bánh tét là linh hồn của ngày Tết miền Trung, chứa đựng ý nghĩa sâu sắc về văn hóa và tâm linh. Khác với bánh chưng miền Bắc, bánh tét có hình trụ dài, tượng trưng cho sự sinh sôi nảy nở, trường thọ và sức sống mạnh mẽ. Nguyên liệu làm bánh tét bao gồm gạo nếp, đậu xanh, thịt lợn và được gói bằng lá chuối tươi.
Quá trình làm bánh tét thường là dịp để các thành viên trong gia đình tụ họp, cùng nhau gói bánh, canh lửa nấu bánh suốt đêm. Gạo nếp được vo sạch, ngâm nước để đạt độ dẻo hoàn hảo, sau đó trộn với nước cốt lá dứa hoặc lá cẩm để tạo màu sắc hấp dẫn. Phần nhân bánh gồm đậu xanh bùi bùi, thịt lợn ướp gia vị thơm lừng. Lớp lá chuối bọc bên ngoài không chỉ giữ cho bánh có hình dáng chắc chắn mà còn giúp bánh có mùi thơm đặc trưng khi nấu chín.
Khi bánh tét được cắt ra, những lát bánh tròn với lớp gạo xanh, vàng óng của đậu và đỏ hồng của thịt tạo nên một bức tranh hài hòa. Bánh tét thường được ăn kèm với dưa món, củ kiệu để tăng hương vị. Không chỉ là món ăn ngon, bánh tét còn là lời cầu chúc năm mới trường thọ, đủ đầy và hạnh phúc.
2. Dưa Món
Dưa món là món ăn kèm độc đáo không thể thiếu vào ngày Tết miền Trung. Với vị chua ngọt hài hòa, màu sắc bắt mắt và độ giòn tan, dưa món giúp làm giảm vị ngấy của các món chính như bánh tét, thịt kho. Đây cũng là món ăn mang ý nghĩa cân bằng âm dương trong văn hóa ẩm thực của người miền Trung.
Nguyên liệu làm dưa món thường bao gồm củ cải, cà rốt, đu đủ, hành củ, và đôi khi có cả ớt. Điểm đặc biệt của dưa món miền Trung là các nguyên liệu sau khi sơ chế sẽ được phơi khô dưới nắng cho giòn. Sau đó, các loại củ quả đem ngâm trong nước mắm đường đã đun sôi, tạo ra hương vị đậm đà và thơm ngon.
Dưa món không chỉ là món ăn kèm mà còn là một phần không thể thiếu trong văn hóa ẩm thực Tết. Món ăn này tuy mộc mạc nhưng đầy ý nghĩa, thể hiện sự khéo léo và tấm lòng chăm sóc của người nội trợ dành cho gia đình.
3. Nem Chua
Nem chua là món ăn miền Trung được ưa chuộng trong dịp Tết, nổi bật với hương vị đặc trưng: chua thanh từ thịt lên men, cay nồng từ ớt, và thơm lừng từ tỏi. Nem chua là một phần quan trọng trong văn hóa tặng quà ngày Tết của người miền Trung.
Để làm nem chua, người ta sử dụng thịt lợn nạc tươi, bì lợn thái sợi mỏng, trộn với thính gạo và các loại gia vị. Hỗn hợp này được gói chặt trong lá chuối hoặc lá dong, thêm vài lát tỏi và ớt để tăng hương vị. Nem được ủ ở nhiệt độ thích hợp trong vài ngày để lên men tự nhiên. Khi chín, nem có màu hồng nhạt, vị chua dịu, cay nhẹ và thơm phức.
Nem chua thường được dùng làm món nhậu hoặc ăn kèm với rau sống, bánh tráng và nước mắm chua ngọt. Món ăn này không chỉ mang đến hương vị độc đáo mà còn tượng trưng cho sự giao hòa, gắn kết giữa các thành viên trong gia đình.
4. Thịt Kho Tàu
Thịt kho tàu là món ăn quen thuộc nhưng đặc biệt được yêu thích trong ngày Tết miền Trung. Món ăn này mang ý nghĩa sâu sắc, tượng trưng cho sự viên mãn, trọn vẹn và sung túc. Với nguyên liệu chính là thịt ba chỉ và trứng, thịt kho tàu đem đến hương vị đậm đà, ngọt thanh.
Quy trình nấu thịt kho tàu yêu cầu sự tỉ mỉ và kiên nhẫn. Thịt ba chỉ được cắt miếng vuông vắn, ướp với nước mắm, đường, hành tím và tiêu để thấm đều gia vị. Trứng gà hoặc trứng vịt luộc chín được thêm vào nồi, cùng với nước dừa tươi để tạo vị ngọt tự nhiên. Món ăn được kho trên lửa nhỏ trong nhiều giờ, giúp thịt mềm, nước sốt sánh mịn và thơm lừng.
Thịt kho tàu thường được ăn kèm với cơm trắng, bánh tét, hoặc dưa món. Hương vị đậm đà không chỉ làm hài lòng vị giác mà còn gợi lên sự ấm áp, hạnh phúc trong ngày đầu năm mới.
5. Tôm Chua
Tôm chua là đặc sản nổi tiếng của miền Trung, thường xuất hiện trên mâm cỗ ngày Tết như một món ăn độc đáo. Món tôm chua không chỉ gây ấn tượng bởi vị chua ngọt hài hòa, mà còn bởi màu đỏ au bắt mắt của tôm, tượng trưng cho may mắn và thịnh vượng trong năm mới.
Để làm tôm chua, tôm tươi được ngâm với rượu trắng để khử mùi tanh, sau đó trộn với riềng, tỏi, ớt và thính gạo rang. Hỗn hợp này được ủ kín trong vài ngày để lên men tự nhiên. Tôm sau khi lên men có vị chua nhẹ, giòn ngọt, và cay nồng.
Tôm chua thường được ăn kèm với thịt luộc, rau sống và bánh tráng, tạo nên sự kết hợp hài hòa giữa các vị chua, cay, mặn, ngọt. Đây là món ăn thể hiện tinh thần sáng tạo trong ẩm thực của người dân miền Trung.
6. Bánh Thuẫn
Bánh thuẫn là món bánh ngọt truyền thống thường được dùng để cúng tổ tiên, dâng lên bàn thờ như một lời tri ân và cầu mong năm mới phát đạt, an khang. Với hình dáng nhỏ nhắn, nở bung như những bông hoa vàng ươm, bánh thuẫn tượng trưng cho sự thịnh vượng, may mắn, và hạnh phúc trong năm mới.
Nguyên liệu làm bánh thuẫn rất đơn giản, bao gồm bột năng, trứng gà, đường và một chút vani để tăng hương thơm. Điều làm nên sự đặc biệt của bánh thuẫn là cách chế biến thủ công và sự khéo léo trong từng khâu. Bột được đánh đều tay với trứng và đường, đảm bảo hỗn hợp đạt độ bông, mịn nhất định. Sau đó, hỗn hợp được đổ vào các khuôn nhỏ có hình hoa và nướng trên bếp than hồng. Kỹ thuật nướng bánh cũng đòi hỏi kinh nghiệm, phải giữ lửa đều để bánh nở đẹp mà không bị cháy.
Khi bánh chín, hương thơm ngọt ngào của trứng và đường lan tỏa, kích thích vị giác. Lớp vỏ ngoài giòn nhẹ, bên trong mềm mịn và thơm ngọt, tạo nên món bánh hoàn hảo cho những ngày đầu xuân. Trong những ngày Tết, bánh thuẫn được dùng để tiếp khách hoặc làm quà biếu, như một lời chúc phúc đầu năm đầy ý nghĩa.
7. Chả Bò
Chả bò thường được chọn làm món ăn chính hoặc quà biếu trong dịp Tết. Với hương vị đậm đà, thơm ngọt và độ dai giòn đặc trưng, chả bò không chỉ là một món ăn ngon mà còn thể hiện sự tinh tế, khéo léo trong ẩm thực của người dân miền Trung.
Nguyên liệu làm chả bò là thịt bò tươi, được chọn lọc kỹ lưỡng từ những phần nạc ngon nhất, không lẫn gân hay mỡ. Thịt được xay nhuyễn, trộn đều với tiêu đen, nước mắm ngon, tỏi băm nhuyễn và một chút gia vị truyền thống.
Khi cắt chả, từng lát mỏng hiện lên màu hồng tự nhiên, điểm xuyết những hạt tiêu đen thơm nồng. Chả bò thường được dùng trong bữa cơm Tết, ăn kèm với dưa món, bánh mì, hoặc cuốn bánh tráng cùng rau sống. Ngoài hương vị tuyệt vời, chả bò còn mang ý nghĩa gắn kết và đoàn viên, bởi sự hiện diện của nó trong mỗi bữa ăn ngày Tết luôn nhắc nhở về quê hương và gia đình.
8. Củ Kiệu Muối
Với hương vị chua thanh, giòn giòn và một chút cay nhẹ, củ kiệu muối không chỉ giúp cân bằng hương vị của bánh tét, thịt kho mà còn làm tăng sự phong phú cho bữa ăn ngày Tết.
Để làm củ kiệu muối ngon, người ta thường chọn những củ kiệu nhỏ, trắng đều, không quá già cũng không quá non. Sau khi bóc vỏ, củ kiệu được ngâm trong nước vôi trong qua đêm để giữ độ giòn, sau đó rửa sạch và phơi ráo. Tiếp theo, kiệu được muối với hỗn hợp giấm, đường, và một ít ớt tươi thái lát để tạo hương vị cay nhẹ và màu sắc bắt mắt. Quá trình lên men kéo dài vài ngày, sau đó củ kiệu dần chuyển sang màu trắng ngần, chua nhẹ và thơm đặc trưng.
Trong những ngày Tết, củ kiệu muối mang ý nghĩa tượng trưng cho sự gắn kết, sum họp. Mỗi bữa ăn có củ kiệu đều gợi nhắc về sự chăm chút, tấm lòng của người nội trợ dành cho gia đình. Món ăn này là một phần không thể thiếu trong không khí Tết truyền thống, góp phần làm nên bữa cơm đoàn viên ấm áp.
Tết miền Trung không chỉ là dịp đoàn viên mà còn là thời khắc tôn vinh văn hóa truyền thống qua những món ăn đậm đà bản sắc. Từng món trên mâm cỗ chứa đựng tình cảm, sự khéo léo và ước vọng về một năm mới an khang, thịnh vượng.